|
|
Türkan GENÇ
Hızlı değişimlerin yaşandığı günümüzde, el yazması kitap koleksiyonları
kuşkusuz ki en değerli kültür varlıkları arasında yer alıyor. Yapılan derin
araştırmaların en değerli kaynaklarını da el yazması eserler oluşturuyor.
Türkiye’de toplam 300 bin cilt civarında yazma eser var. Bunların 8 bin
373’ü ise, kentimizdeki İnebey Kütüphanesi’nde.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler Genel Müdürlüğü bünyesinde
bulunan Bursa İl Halk Kütüphanesi Müdürlüğü’ne bağlı olarak hizmet veren,
Bursa Yazma ve Eski Basma Eserler Kütüphanesi, Yıldırım Bayezit döneminde
İne Bey (Eyne Bey) tarafından inşa edilen İne Bey Medresesi bünyesinde yer
alıyor. Bursa ve çevresinde Türk kültürünün değerli el yazması kitapları ve
bazı Arap harfli basma eserlerini bünyesinde toplayarak; bu eserlerin kayıt,
katalog, sınıflama ve diğer teknik işlemlerini yaparak kullanıma sunan
kütüphane, ülkemizin Süleymaniye ve Millet yazma eser kütüphanelerinin
ardından üçüncü büyük kütüphanesi konumunda.
İnebey Medresesi ve Kütüphanesi, Osmanlı Devleti’nin kuruluş döneminde
başkentte kurulan Ali Paşa, Gülçiçek Hatun, Molla Fenari, Vaizziye, Yıldırım
gibi önemli eğitim-bilim kurumları olan medreselerden de biri. İnebey
Medresesi içerisinde yer alan kütüphane de, Osmanlı tarihinde bilinen ilk
medrese kütüphanesi olarak da önemli bir özelliğe sahip. Bursa’da birçok
ayrı vakıf koleksiyonu halinde hizmet veren Orhan, Ulucami, Haraççıoğlu,
Hüseyin Çelebi vb. kütüphaneler 1948 yılında Bursa Umumi Kütüphanesi adıyla
tek bir kurum altında toplandı. Bu kurum, 1962 yılında Bursa İl Halk
Kütüphanesi adını aldı.
Kütüphanedeki eserler, “Basma” ve “El Yazması” kitaplar olmak üzere iki
bölümde toplanıyor. Basma Kitaplar; kendi içerisinde “Arap harfli basma
kitaplar” ve “Latin harfli basma kitaplar” olarak iki kısımda
değerlendiriliyor. Kütüphanenin bu bölümünde Arap harfli basma kitaplar
arasında ilk Türk matbaacısı olan İbrahim Müteferrika matbaasında basılan
eserlerden, 1928 Harf Devrimi’ne kadar olan döneme ait birçok eser yer
alıyor. Bunun yanı sıra Paris, Roma, Viyana gibi Avrupa şehirlerinde Kahire
ve Kazan gibi Ortadoğu ve Kırım’da basılmış olan eski harfli Türkçe eserler
de bulunuyor. Bu bölümde yer alan Latin harfli eserler ise daha çok temel
danışma kaynakları olan bibliyografya, katalog, lügat, ansiklopedi gibi
kaynaklar. El yazması kitaplar ise; Bursa’da 1948 yılından önce Orhan,
Haraççıoğlu, Hüseyin Çelebi, Kurşunizade, Ulu Cami, Milli Kütüphane, Halkevi
ve Genel Kütüphane olarak hizmet veren 8 farklı kütüphanenin dermelerinin
birleştirilmesi sonucunda oluşturulmuş. Bursa Yazma ve Eski Basma Eserler
Kütüphanesi’nde; 2000-2001 yılı verilerine göre, basma ve el yazması olarak
toplam 26 bin 162 eser bulunuyor. Bu eserlerin 8 bin 373’ü el yazması, 17
bin 789’u ise matbu eser.
Kütüphane, dermesinin çeşitliliği ve genişliği nedeniyle hemen her türlü
kullanıcıya hizmet verebilecek konumda. Tarih, dil bilim, din bilim, arşiv,
kütüphanecilik ve felsefe konularında araştırma yapan kullanıcılar için
önemli bir bilgi merkezi. Yabancı uyruklu kullanıcılar için de kullanıma
açık. Bu kişiler, ilgili kurumlardan alacakları gerekli izinler ile
kütüphaneyi kullanabiliyor. Kütüphaneye yılda, ortalama 5 bin okuyucu
geliyor. Okuyucular; genellikle Osmanlıca, Farsça, Arapça dillerini
bilenlerden oluşuyor. Kütüphane Pazar-Pazartesi hariç her gün açık.
Bursa İnebey Kütüphanesi'nde bulunan
kitaplardan örnekler
*Türkçe satır arası çeviri yazılı Kur’an-ı Kerim 14. yy.
*Fahreddin Razi (Abbasiler Devri tefsir bilgilerinden) tarafından kaleme
alınan Mefatihül-Gayb. Bu eser İslam dini açısından çok önemli olup, dirayet
tefsiridir. İslam bilginleri tarafından hala muteber bir kaynak olarak
kullanılır..
*Hz. Ali'ye atfen Irak küfi stilinde 600'lü yıllarda ceylan derisi üzerine
yazılan tek yaprak Kur'an-ı Kerim.
*Vaukulu Lugatı. Türkiye’de 1729’da İbrahim Müteferrika tarafından ilk
basılan kitap. Yazarı İsmail bin Hammad olup, Vani Mehmet Efendi tarafından
dilimize çevrilmiş. Sözlük kitabı.
*Katip Çelebi. Cihannüma. 1730’da İbrahim Müteferrika matbaasında basıldı.
Coğrafya kitabı. Haritalar bizzat İbrahim Müteferrika tarafından basılmış ve
renklendirilmiş.
*Cedid-i Atlas Tercemesi. Yakovaki Efendi-Mahmud Raif Efendi. III. Selim
zamanında, Türkiye’de ilk basılan atlas.
*Bursa'da
çıkarılan ilk gazete olan Hüdavendigâr
Gazetesi’nin 19 Şubat 1869 tarihli ilk sayısı
Kaynak: Bursa Time Dergisi
http//:blogcu.bursatime.com
|
