İNEBEY KÜTÜPHANESİ

                          (Yazma ve Eski Basma Eserler Kütüphanesi)

                          

 

 

 

  

                                                                                                     Türkan GENÇ
    Hızlı değişimlerin yaşandığı günümüzde, el yazması kitap koleksiyonları kuşkusuz ki en değerli kültür varlıkları arasında yer alıyor. Yapılan derin araştırmaların en değerli kaynaklarını da el yazması eserler oluşturuyor. Türkiye’de toplam 300 bin cilt civarında yazma eser var. Bunların 8 bin 373’ü ise, kentimizdeki İnebey Kütüphanesi’nde.

     T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler Genel Müdürlüğü bünyesinde bulunan Bursa İl Halk Kütüphanesi Müdürlüğü’ne bağlı olarak hizmet veren, Bursa Yazma ve Eski Basma Eserler Kütüphanesi, Yıldırım Bayezit döneminde İne Bey (Eyne Bey) tarafından inşa edilen İne Bey Medresesi bünyesinde yer alıyor. Bursa ve çevresinde Türk kültürünün değerli el yazması kitapları ve bazı Arap harfli basma eserlerini bünyesinde toplayarak; bu eserlerin kayıt, katalog, sınıflama ve diğer teknik işlemlerini yaparak kullanıma sunan kütüphane, ülkemizin Süleymaniye ve Millet yazma eser kütüphanelerinin ardından üçüncü büyük kütüphanesi konumunda.
   
    İnebey Medresesi ve Kütüphanesi, Osmanlı Devleti’nin kuruluş döneminde başkentte kurulan Ali Paşa, Gülçiçek Hatun, Molla Fenari, Vaizziye, Yıldırım gibi önemli eğitim-bilim kurumları olan medreselerden de biri. İnebey Medresesi içerisinde yer alan kütüphane de, Osmanlı tarihinde bilinen ilk medrese kütüphanesi olarak da önemli bir özelliğe sahip. Bursa’da birçok ayrı vakıf koleksiyonu halinde hizmet veren Orhan, Ulucami, Haraççıoğlu, Hüseyin Çelebi vb. kütüphaneler 1948 yılında Bursa Umumi Kütüphanesi adıyla tek bir kurum altında toplandı. Bu kurum, 1962 yılında Bursa İl Halk Kütüphanesi adını aldı.

    Kütüphanedeki eserler, “Basma” ve “El Yazması” kitaplar olmak üzere iki bölümde toplanıyor. Basma Kitaplar; kendi içerisinde “Arap harfli basma kitaplar” ve “Latin harfli basma kitaplar” olarak iki kısımda değerlendiriliyor. Kütüphanenin bu bölümünde Arap harfli basma kitaplar arasında ilk Türk matbaacısı olan İbrahim Müteferrika matbaasında basılan eserlerden, 1928 Harf Devrimi’ne kadar olan döneme ait birçok eser yer alıyor. Bunun yanı sıra Paris, Roma, Viyana gibi Avrupa şehirlerinde Kahire ve Kazan gibi Ortadoğu ve Kırım’da basılmış olan eski harfli Türkçe eserler de bulunuyor. Bu bölümde yer alan Latin harfli eserler ise daha çok temel danışma kaynakları olan bibliyografya, katalog, lügat, ansiklopedi gibi kaynaklar. El yazması kitaplar ise; Bursa’da 1948 yılından önce Orhan, Haraççıoğlu, Hüseyin Çelebi, Kurşunizade, Ulu Cami, Milli Kütüphane, Halkevi ve Genel Kütüphane olarak hizmet veren 8 farklı kütüphanenin dermelerinin birleştirilmesi sonucunda oluşturulmuş. Bursa Yazma ve Eski Basma Eserler Kütüphanesi’nde; 2000-2001 yılı verilerine göre, basma ve el yazması olarak toplam 26 bin 162 eser bulunuyor. Bu eserlerin 8 bin 373’ü el yazması, 17 bin 789’u ise matbu eser.

    Kütüphane, dermesinin çeşitliliği ve genişliği nedeniyle hemen her türlü kullanıcıya hizmet verebilecek konumda. Tarih, dil bilim, din bilim, arşiv, kütüphanecilik ve felsefe konularında araştırma yapan kullanıcılar için önemli bir bilgi merkezi. Yabancı uyruklu kullanıcılar için de kullanıma açık. Bu kişiler, ilgili kurumlardan alacakları gerekli izinler ile kütüphaneyi kullanabiliyor. Kütüphaneye yılda, ortalama 5 bin okuyucu geliyor. Okuyucular; genellikle Osmanlıca, Farsça, Arapça dillerini bilenlerden oluşuyor. Kütüphane Pazar-Pazartesi hariç her gün açık.
   
      
Bursa İnebey Kütüphanesi'nde bulunan kitaplardan örnekler

*Türkçe satır arası çeviri yazılı Kur’an-ı Kerim 14. yy.

*Fahreddin Razi (Abbasiler Devri tefsir bilgilerinden) tarafından kaleme alınan Mefatihül-Gayb. Bu eser İslam dini açısından çok önemli olup, dirayet tefsiridir. İslam bilginleri tarafından hala muteber bir kaynak olarak kullanılır..

*Hz. Ali'ye atfen Irak küfi stilinde 600'lü yıllarda ceylan derisi üzerine yazılan tek yaprak Kur'an-ı Kerim.

*Vaukulu Lugatı. Türkiye’de 1729’da İbrahim Müteferrika tarafından ilk basılan kitap. Yazarı İsmail bin Hammad olup, Vani Mehmet Efendi tarafından dilimize çevrilmiş. Sözlük kitabı.

*Katip Çelebi. Cihannüma. 1730’da İbrahim Müteferrika matbaasında basıldı. Coğrafya kitabı. Haritalar bizzat İbrahim Müteferrika tarafından basılmış ve renklendirilmiş.

*Cedid-i Atlas Tercemesi. Yakovaki Efendi-Mahmud Raif Efendi. III. Selim zamanında, Türkiye’de ilk basılan atlas.

*Bursa'da çıkarılan ilk gazete olan Hüdavendigâr Gazetesi’nin 19 Şubat 1869 tarihli ilk sayısı

                        Kaynak: Bursa Time Dergisi     http//:blogcu.bursatime.com

Bu sitenin son güncelleştirilme tarihi 07/11/11