.......

            Bursalı gazeteci Rıza Ruşen Yücer’in 1947’de “Atatürk'e Ait Birkaç Fıkra ve Hatıra” isimli kitabında aktardığına göre Bursa Nutku’na kadar gelişen olaylar şöyledir: Bursa Ulu Cami’de toplanan bir grup dinci Türkçe ezana karşı ayaklanma girişiminde bulunur. Güvenlik güçleri başkaldırıyı hemen bastırırlar. Atatürk Bursa’ya gelir. Bugün Atatürk müzesi olarak bilinen yerde yenen akşam yemeği sırasın gerici ayaklanma gündeme gelir. Oradaki bir kişinin “aslında Bursa gençliği olayı bastıracaktı, fakat zabıtaya ve adliyeye olan güveninden ötürü buna kalkışmadı...” gibi bir şeyler söylemesi üzerine Atatürk o kişiyi susturarak; Bursa Nutku olarak tanınacak o ünlü konuşmayı yapar. Tarih 5 Şubat 1933’tür.

          Bazıları Atatürk’ün böyle bir konuşmayı yapmasının mümkün olmadığını öne sürerek bu metnin uydurma olduğunu söylemişlerdir. Daha da ileri gidenler bunun “Stalin’in Komünist Gençliğe Hitabından” alınıp Atatürk’e uyarlandığını ileri sürmüşlerdir.

          Fakat unutmamak gerekir ki aynı çevreler Atatürk’e ait olduğunu öne sürdükleri “Komünizm her görüldüğü yerde ezilmelidir” sözünü ağızlarından düşürmemişlerdir. Bu sözün Atatürk’e ait olmadığı, daha da kötüsü el yazısı taklit edilerek servise konulduğu Çetin Altan’ın çabalarıyla kanıtlanmıştı. Bu sahtekârlık Atatürk’ün el yazısının yurtdışındaki laboratuarlarda incelenmesiyle ortaya çıkmıştı.

          Bursa Nutku’nun ilk olarak Celal Bayar tarafından 1949'da İzmir’de yapılan 2. Demokrat Parti Büyük Kongresinde okutulması ilginçtir. Atatürk’ün bu söylevinin CHP’nin tek parti iktidarına karşı mücadele edenler için uygun bir metin olduğu düşünülmüştü. Nutuk, Demokrat Parti delegelerince ayakta alkışlanır.

          Demokrat parti 1950’de iktidara gelir. Türkçe ezan kaldırılır. Okullara din dersi konur. Radyodan dini yayın yasağı kaldırılır. Aradan dokuz yıl geçmiştir. Bursa nutku bu defa 19 Mayıs günü CHP yanlısı Ulus gazetesinde yayınlanır. Amaç, Demokrat Parti iktidarına karşı gençliğe Atatürk’ün vasiyetini hatırlatmaktır. Cumhuriyet savcılığı Ulus gazetesi hakkında derhal soruşturma açar. Fakat Demokrat Parti’nin bu nutku daha önce sahiplendiği ve kongrelerinde okuttuğu belgelenince; Başbakan Menderes’in baskısıyla takipsizlik kararı çıkar.               

           Sonuçta Bursa Nutku şöyle ya da böyle bir kez “söylenmiş” ve gün ışığına çıkmıştır.

          1999’da katledilen Kemalist ideolog Prof. Dr. Ahmet Taner Kışlalı, “Kemalizm, Laiklik ve Demokrasi” adlı kitabında efsanevi nutukla ilgili şu yorumu yapar: “Tarihte bu sözleri söyleyebilen bir başka devrimci çıkmış mıdır? Başında bulunduğu devletin bile zaaf içinde olabileceğini düşünen, geleceğin siyasal iktidarlardan kuşkulanabilen, ama gençliğe böylesine sınırsız bir güven besleyen, böylesine çek veren, gençliği böylesine son çare olarak gören bir devrimci yoktur! Ve Atatürk, hem gelecek iktidarlar hem de gençlik konusunda yanılmamıştır.”