Bursalı Yönetmen Serge Avedikyan

Bursa ve Ermeniler

Setbaşı'ndaki Ermeniler

Bursa ve Rumlar

Bursalı Ünlüler

 

   

                                                                   Dr. Ceyhun İRGİL - Dr. Alper CAN

     1915’ten bugüne uzanan Ermeni portreleri arasında bu kez karşımızda, çok katmanlı kimliği ve üretimiyle öne çıkan bir isim var: yönetmen, oyuncu ve yapımcı Serge Avedikyan. Onun hikâyesi yalnızca bir sanatçının biyografisi değil, Bursa’nın Sölöz köyünden Fransa’ya, oradan Sovyet Ermenistanı’na ve yeniden Avrupa’ya uzanan parçalı bir hafıza atlasıdır.
                                  
     Avedikyan, geçmiş ile bugünü birbirine bağlayan zincirin güçlü halkalarından biri olarak hem kişisel hem de kolektif hafızanın izini sürer. Bir söyleşisinde, bir gün bir Türk yönetmenin “reel politiğin ötesine geçerek geçmişi pozitif bir şeye dönüştürmesini” arzuladığını belirtir ve şu çarpıcı değerlendirmeyi yapar: “Bizim konuya yaklaşımımız neredeyse saplantılı, çünkü bir şeyin eksikliğini çekiyoruz ve adaletsizlik var. Diğer tarafta bilgi ve netlik eksikliği söz konusu. Biz Ermenilerin patolojisi Türklerinkinin tam tersi ve eğer işleri yoluna koymazsak diyalog kurmak imkânsız olacak.” Bu sözler, onun sanatının da temel eksenini oluşturur: yüzleşme, diyalog ve hafızanın onarımı.

     Parajanov’un İzinde Bir Sanatçı
    
Avedikyan’ın uluslararası alanda en çok bilinen çalışmalarından biri, yönettiği ve başrolünü üstlendiği The Parajanov Scandal filmidir. Film, Sovyet-Ermeni sinemasının sıra dışı ismi Sergei Parajanov’un hayatına odaklanır.
     Avedikyan’ın ‘manevi babam’ olarak tanımladığı Parajanov ile fiziksel ve sanatsal benzerliği sıkça vurgulanır. Parajanov’un kolaj estetiği ve parçaları birleştirerek bütüne ulaşma yaklaşımı, Avedikyan’ın sinemasında da karşılık bulur. Bu bağ yalnızca bir ustaya saygı değil, aynı zamanda Ermeni sanat geleneğinin sürekliliğine yapılan bilinçli bir göndermedir.
                    
                   Sergey Avedikyan The Parajanov Scandal filminde
     Sölöz: Başlangıç Noktası
    
Avedikyan’ın baba tarafı, Bursa’nın Orhangazi ilçesine bağlı Sölöz köyüne uzanır. 20. yüzyıl başında dört bini aşkın Ermeni ve Rum’un yaşadığı, ipek ve kumaş ticaretiyle öne çıkan bu yerleşim, aynı zamanda yazar Hagop Ochagan’ın da doğum yeridir. Ochagan’ın yazdığı Ermeni Edebiyatı’nın Panoraması adlı eser Ermeni okullarında okutulmuştur.
     1900 doğumlu dedesi Avedis Avedikyan, 1915 tehciri sırasında ailesiyle Konya’ya sürüldü. Avedikyan’ın aktardığına göre Konya bir süre için vali Celal Bey’in koruyucu tutumu sayesinde görece güvenli bir yer olmuştu. Ancak 1915 sonbaharında bu koruma kalkar. Aile, söylentilere uyarak dağılma stratejisini benimser ve savaş sonuna kadar Konya’da kalır.
     1919’da Sölöz’e dönen aile, 1922’de Yunan birliklerinin çekilmesi ve millî mücadelenin seyrinin değişmesiyle üçüncü kez göç etmek zorunda kalır. Gemlik limanından Bulgaristan’a, oradan Fransa’ya uzanan yolculuk başlar.
     Avedikyan, 1987, 2003 ve 2007 yıllarında kamerasıyla Sölöz’e döner. Bu ziyaretlerin ürünü olan We Drank the Same Water (Aynı Suyu İçtik) adlı belgeseli, Sölöz'deki yaşamının izlerinin ve uzun bir içsel yolculuğun yansımasıdır.
                 
     1987 yılında Bursa Sölöz Köyüne film çekimi için geldiğinde Sölöz köyü

     Anne Tarafı: Sivas’tan Yunanistan’a
    
Anne tarafından büyükannesi Alice Tateossyan (Chorig), 1914 ya da 1915’te Sivas’ta doğar. Amerikalı misyoner Mary Graffam tarafından vaftiz edilir ve Yunanistan’a götürülür.
Avedikyan’ın aktardığına göre büyükannesi, Graffam’ı öz annesi gibi görür. 1921’de ölüm döşeğinde “elveda anne” diyerek vedalaşır. Bu kişisel anlatı, Ermeni yetimlerin yaşadığı dramatik kopuşun simgesidir.
Alice Tateossyan 1922’de Yunanistan’a geçer. 16 yaşında, fotoğraflar arasından seçtiği Parisli Mesrob Papazyan ile evlenir.
                     

     Akhpar’ın Oğlu
    
Avedikyan’ın babası Grégoire, 1930’da Marsilya’da doğar. Ancak aile 1947 sonrası Sovyet Ermenistanı’na göç eder. Serge Avedikyan 1 Aralık 1955’te Erivan’da dünyaya gelir.
Sovyet Ermenistanı’nda diasporadan gelenlere ‘Akhpar’ denir. Bu kimlik hem aidiyet hem de yabancılık duygusunu içerir. Avedikyan, çocukluğunu kültürel olarak zengin fakat politik olarak kapalı bir ortamda geçirir. Beatles ve Rolling Stones dinleyen, annesinin teşvikiyle düzenli sinemaya giden bir gençtir.
     1970’te Fransa’ya geçtiğinde Sovyet pasaportunu kaybetmiş, henüz Fransız vatandaşlığı almamıştır. Kendini ‘devletsiz’ hisseder. Ancak bu durum, onun için bir özgürlük alanına dönüşür:
“Seçmek zorunda kalmayarak özgürlüğümü elimde tutmak istiyorum.”
     1982’de Jacques Kébadyan ve Georges Kiledjyan ile birlikte Armenian Audiovisual Association’ı kurar. 1980’ler boyunca Ermeni hafızasına ilişkin çok sayıda belgesel Fransız televizyonlarında yayımlanır.
     Yönetmen Avedikyan aynı zamanda Fransız kamuoyuna Ermeni sinemasının Henrik Malyan, Artavazd Pelechyan, Frunze Dovlatyan ve Atom Egoyan gibi önemli isimlerini tanıtır. Bu çaba yalnızca sinemayla ilgili bir tanıtım değil, kolektif belleğin yeniden inşasıdır.

     Avedikyan ailesi 1960 yılında Ermenistan’dayken. Soldan sağa: Serge’nin kız kardeşi Marguerite, büyükbabası Avedis, büyükannesi Aghavni, annesi Suzanne, babası Gregory ve Serge

     Diyalog Arayışı
    
Serge Avedikyan, Ermeni-Türk diyaloğunu kişisel bir görev gibi ele alır. Sınırlar ve bayraklara mesafeli yaklaşımı, kökenle bağ kurma çabasını kolaylaştırır. Geçmişin travmasını bugünün iletişim kanallarına taşımaya çalışır.
     Onun hikâyesi 1915’ten bugüne uzanan kırılmaların, göçlerin ve kimlik arayışlarının aynasıdır. Bursa’nın Sölöz köyünden Fransa’ya, Erivan’dan yeniden Avrupa’ya uzanan bu yolculuk, yalnızca bir ailenin değil, bir yüzyılın hafızasıdır.

Kaynakça
• Yegavyan, Tigran. Serge Avedikyan ile söyleşi. https://hyetert.org/2018/06/02/ermeni-yonetmen-serge-avedikyanin-bursadan-fransaya-uzanan-hikayesi/
• Avedikyan, Serge. The Parajanov Scandal (Film) ve We Drank the Same Water (Belgesel film).
• https://www.ivi.tv/uz/person/serzh-avedikyan
• https://aurorahumanitarian.org/en/serge-avedikian-1                        

     

Bu sitenin son güncelleştirilme tarihi 17/11/26